Tỉnh Lâm Đồng nằm trên cao nguyên thứ ba và cao nhất của vùng đất Tây Nguyên, cao nguyên Lâm Viên – Di Linh (cao 1500 m so với mặt biển), 70% diện tích là núi rừng, phía bắc giáp tỉnh Đắk Lắk, phía đông nam giáp các tỉnh Khánh Hoà, Ninh Thuận và Bình Thuận, phía tây giáp các tỉnh Bình Phước và Đồng Nai.

Phía bắc tỉnh là hai dãy núi đi song song từ đông sang tây, có đỉnh Chư Yang Sin cao 2.405 m, Yang Bông cao 1.749 m. Dãy núi phía nam, sát ngay Đà Lạt, có các đỉnh Đan Sê Na cao 1.950 m, Lang Biang cao 2.163 m, Hòn Nga cao 1.948 m. Giữa hai dãy núi này là nơi bắt nguồn của các dòng sông Đa Dung chảy vào Đồng Nai, sông Cáy chảy ra Nha Trang. Phía nam của hai dãy núi là cao nguyên Lang Biang, trong đó có Tp. Đà Lạt ở độ cao 1475 m. Phía đông và nam tỉnh có cao nguyên nhỏ Di Linh cao 1.010 m, khá bằng phẳng và đông dân cư, là nơi đầu nguồn của sông La Ngà chảy vào Đồng Nai.

Từ thành phố Hồ Chí Minh, đi ô tô theo quốc lộ 20 chừng 300 km là đến Đà Lạt. Con đường sẽ đưa du khách lên cao dần, cao dần và khi chạm vào Đà Lạt ở thác Prenn thì trước mặt du khách đã là ngút ngàn rừng thông hai lá, ba lá. Đi sâu vào thành phố Đà Lạt, du khách sẽ khám phá một “bảo tàng” của các thác nước, những hồ đẹp, thung lũng hoa và đồi cỏ.

Nếu đi theo đường 11 từ Phan Rang ngược sông Dinh lên, sau khi vượt qua những khu di tích lịch sử của nước Chămpa xưa và những cánh đồng khô ráo quanh năm, chúng ta đứng trên đèo Ngoạn Mục với bức tranh thiên nhiên hùng vĩ trước mắt.

Để phục vụ cho trung tâm nghỉ mát Đà Lạt, trước kia các phương tiện giao thông được khai thác tới mức tối đa, bất chấp những trở ngại về địa thế.

Đường bộ

Con đường đầu tiên phải kể đến là con đường mòn của htổ dân đã đưa bác sĩ Yersin, một nhà thám hiểm đi từ Nha Trang ngược lên núi theo thung lũng sông Đa Nhim đến Đơn Dương (Dran) qua Fimnom, lên đèo Prenn rồi đến Đà Lạt.

Tháng 10.1897, toàn quyền Doumer cử phái đoàn do đại úy pháo binh Thouard và ông Cunhac tìm hiểu Đà Lạt. Đến 1899, con đường đất từ Phan Rang lên Đà Lạt hoàn tất. Đó là con đường có 20 km đèo dốc quanh co trong một khung cảnh non nược hữu tình được gọi là đèo Ngoạn Mục (Bellevue) và đèo Dran dài 10km. (Quốc lộ 11 – Đà Lạt – phan Rang 108 km; Đà Lạt – Nha Trang 219 km).

Mãi đến năm 1932, đường sắt Sài Gòn lên Đà Lạt qua Bảo Lộc mới được hoàn tất. Nay gọi là quốc lộ 20. Đến tháng 2.1943, đoạn đường từ thác Prenn lên Đà Lạt được cải tiến, bỏ đoạn đường cũ thay đường mới, theo một sườn núi khác. Đoạn đường này có lợi điểm rút ngắn chỉ còn 8,6 km, thay vì 14 km như trước kia. đến 1970, quốc lộ 20 và đạon 21b nối liền quốc lộ 20 từ ngã ba Fimnom đến Dran được sửa thành xa lộ. Ngoài ra muốn liên với các tỉnh miền cao nguyên có đường đi Ban Mê Thuộc hay Quảng Đức qua ngã Fyan hoặc Di Linh.

Để đến với Đà Lạt, đừơng bộ đang chiếm cương vị độc tôn về phương diện giao thông hiện nay.

Đường hàng không

Đà Lạt có các đường bay nối liền với các nơi khác qua hai phi trường Cam Ly và Liên Khương.

 Phi trường Cam Ly

Cách Đà Lạt 5km về hướng tây. Trước kia nơi đây là phi trường quân sự. Trong thời gian chiến tranh leo thang, nơi đấy máy bay lên xuống liên tục để cung cấp những nhu cầu quân sự và là một thương cảng rau.

Phi trường Liên Khương

Cách Đà Lạt khoảng 30 km. Sau ba năm xây dựng, 1933 phi trường Liên Khương bắt đầu hạot động. Lúc đó phi đạo dài 700m được đáp bằng đất, chỉ đáp ứng cho loại phi cơ có trọng tải dưới 2 tấn.

1945, Nhật mở mặt trận ở Đông Nam Á, do nhu cầu chiến tranh đã tu bổ phi trường Liên Khương. Phi đạo lúc đó được cán đá để dùng cho các loại phi cơ chiến đấu của Nhật thời bấy giờ.

1960-1975, vì chiến tranh, phương tiện giao thông đường bộ bị gián đoạn, mất an ninh. Hành khách sử dụng đừơng hàng không tăng nhanh chóng. Để đáp ứng nhu cầu đó, phi trường đã mở rộng. Phi đạo được trải nhựa dài 1480m, rộng 40m, có thể sử dụng cho phi cơ 35 tấn trở xuống. So với phi trường Tân Sơn Nhất hay Đà Nẵng, phi trường Liên Khương chỉ ở vào vị trí rất khiêm tốn – Phi trường hạng 2.

Đường sắt

Trứơc kia nếu muốn thưởng thức vẻ huyền bí của núi rừng cao nguyên bạn có thể lên Đà Lạt bằng tàu hỏa . Bạn sẽ có một cảm giác độc đáo khi ở trên một con tàu dài ngoằn ngoèo đang hì hục leo lên những triền dốc cao. Núi rừng hùng vĩ lướt chầm chậm qua mắt bạn trong một cuộc gặp gỡ đầy lưu luyến. Thỉnh thoảng con tàu phải chui qua một đạon hầm tối tăm bí hiểm. Làm sao tìm lại được hương vị của một chuyến đi trên tuyến đường sắt Tháp Chàm (Tourcham) – Đà Lạt.

Đoạn đường này dài 84km, do người Thụy Điển thiết kế. Thụy Điển là nước có nhiều đường dốc, giàu kinh nghiệm về đừơng sắt có răng cưa (crémaillère). Chuyến tàu lửa đầu tiên lên Đà Lạt được khởi hành vào năm 1933.

Điều đáng buồn là cả một công trình vĩ đại và thơ mộng này hiện nay không còn nữa. Trong chiến tranh có một đoạn đường thiếu an ninh nên tuyến giao thông đường sắt không thể sử dụng được. Và đã trở nên hoang phế từ đó.

Ga Đà Lạt trước kia là một trong những ga xinh đẹp và độc đáo của Việt Nam nhưng nay hầu như tất cả đều chìm vào quên lãng.

<sưu tầm>